مسجد جامع ساوه

تاریخ مبهم مسجد جامع ساوه انقدر قدیمی است که بسا که کهن ترین مسجد ایران حتی پیش از فهرج و تاریخانه باشد.این بنای تک و تنها افتادهٔ غریب در نقطۀ جنوبی شهر ساوه و مجاور خندق و باروهای برجامانده از حصار قدیم شهر واقع شده و برخلاف مساجد جامع شهرهای دیگر که در متن شهر و در جوار دیگر مجموعه‌ها قرار گرفته‌اند، تنها و مجرد مانده است.

سپیده اصلانپنجشنبه 23 مهر 1405 | 3 روز پیشنام ساوه از قرن سوم هجری در متون مورخین دوران اسلامی ظاهر شده و نام مسجد جامع ساوه اولین بار در متنی از قرن چهارم آمده است. زکریای قزوینی ساوه را در قرن هفتم ه. ق. چنین توصیف میکند: «شهر ساوه در جلگه‌ای بسیار خوش آب و هوا قرار دارد. تکایای درویشان و خانقاه صوفیان و مدارس و کاروانسرا و خانه‌ها و درمانگاه و بیمارستان در شهر ساوه بسیارند». قدمت مسجد را از روی دهانه‌های فرد آن که نشان از تاریخ مسجد دارد می‌شود حدس زد. از آنجا که ساوه منطقۀ مهم و قابل توجهی بوده بدیهی است که مسجدی با عظمت در صدر اسلام بوده باشد، یعنی همان سال‌های اولیۀ قرن یک ه. ق. بنایی ساده با شبستان ستوندار و بدون محراب کاملا ً با الگوی مسجد پیامبر. در عصر سلجوقی قرن 4 و 5 ه. ق. محراب و گنبد اصلی به بنا اضافه شده است. طرح ایوان جنوبی و تزیینات آن به دورۀ ایلخانی شباهت دارد چنانکه نظیر آن را در تزیینات گنبد سلطانیه شاهد هستیم. همچنین صفویان در کنار شبستان جنوبی، در ضلع غربی یک گنبد کوچک روی چهارتاقی فعلی اضافه کرده‌اند که امروز به آتشکده معروف است. از حیث تزیینات سه محراب گچبری رنگین متعلق به سلجوقی و ایلخانی نیز در امتداد محراب قبله وجود دارد. همچنین مقرنس‌های ساده و آجرهای مهری مربوط به سلجوقی یا ایلخانی و کتیبۀ کاشیکاری مربوط به دورۀ صفوی است. همانطور که گفته شد تاریخ دقیق بسیار از اتفاقات در این مسجد در هاله ای از ابهام است اما اصل کار سر جایش نشسته است. آن معمار یا معماران بی نظیر کار خود را کرده‌اند از دور که به مسجد میل می‌کنید مناره و گنبد دل شما را می‌برد. وارد که شدید به ایوان اصلی پابرجا مانده زیر گنبد که می‌رسید که دلتان میخواهد ساعت ها در این مکان بنشینید و در حال خود باشید. پرنده‌ای هم آن بالا زیر تاق جا خوش کرده او هم درست مثل شما دلش میخواهد بماند، بماند نزدیک همه‌ی آن مقرنس های رنگ و رو رفته که از هر حیث چنان زیبایند که چشم شمارا با رشته‌تی نامرئی به خود میدوزند انقدر که تا گردنتان درد نگیرد حواستان جمع نمی‌شود که مدت هاست به آن ها خیره شده اید. زیر تاق، اسلیمی ها و خطوط کوفی جوری با هم جفت شده اند و فراز و نشیب تاق را می‌پیمایند که آدمیزاد باهاشان سر میخورد به دنیای خیال انگیز آن معماری که آدم نمی‌داند دلش کجا بود که این فضارا خلق کرد... bagh-sj.comدسته‌بندی مساجد و مراکز عبادی اسلامی مرکزی کلید‌واژه مسجدجامعساوه